uniQure - gentherapie bij SCA3 diermodellen

uniQure is één van de leidinggevende bedrijven op het gebied van het ontwikkelen van gentherapie voor patiënten met een ernstige erfelijke aandoening.


SCA3 wordt veroorzaakt door een te lang stukje erfelijk materiaal in het ATXN3 gen. Hierdoor wordt er een toxisch eiwit, ataxin-3, geproduceerd waardoor zenuwcellen afsterven. Dit veroorzaakt de ataxie symptomen.


Het bedrijf heeft een klein stukje RNA (microRNA) ontwikkeld dat zich richt op het ziekmakende gen in het muismodel. Dit stukje materiaal wordt AMT-150 genoemd.


AMT-150 wordt in een geïnactiveerd virus gebracht zodat het middel de zenuwcellen bereikt. Met een injectie wordt het virus dichtbij de kleine hersenen ingespoten.



In een muismodel met SCA3 heeft men aangetoond dat 6 weken na de injectie met AMT-150 de hoeveelheid verkeerd eiwit (ataxin-3) in de kleine hersenen (tot 53%) en in de hersenstam (tot 65%) was afgenomen.


Er zijn ook experimenten gedaan met zenuwcellen van SCA3 patiënten verkregen via stamcel techniek. De resultaten bij de muizen komen overeen met de bevindingen bij de SCA3 zenuwcellen.


uniQure geeft aan dat de huidige data verkregen met een enkele injectie AMT-150, de potentie hebben om het verloop van de ziekte te veranderen. uniQure zal verder gaan met de studies.

----------------------------------------------------------------

Persbericht, 7 mei 2019

Ongeneeslijk zieke Soufiane (20) denkt niet aan toekomst: 'Ik wil leven. Nu.'

Soufiane heeft samen met verschillende Albert Heijn-vestigingen uit de buurt en zijn voormalige middelbare school De Rotonde geld opgehaald voor onderzoek naar SCA type 2. Alle jongens van de vriendengroep in de buurt hebben een gedrukt shirt gekocht, de opbrengst gaat naar het onderzoek. Omringd door zijn familie hoort hij het totaalbedrag: meer dan 22.700 euro.

Soufiane Elazizi (20) was net achttien toen hij aan de blik van zijn arts zag dat het mis was. Hij kreeg de diagnose SCA type 2, een ongeneeslijke ziekte waar zijn zus en vader al aan waren overleden. Soufiane weet dat hij niet oud zal worden, daarom heeft hij een bucketlist. "Bovenaan staat dat ik mijn moeder trots wil maken."

"Heel even, zo'n twee seconden, had ik echt geen idee waar ik was. Daarna zag ik het mooiste uitzicht dat ik ooit van mijn leven heb gezien", vertelt Soufiane, voor vrienden Souf. Twee weken geleden sprong hij uit het vliegtuig. Parachute springen staat op zijn bucketlist. Net als zijn diploma en rijbewijs halen, op bedevaart naar Mekka en met vrienden op vakantie.

Hier ga je aan dood

Die bucketlist heeft hij sinds zijn achttiende, nadat een arts hem vertelde dat hij de zeldzame ziekte SCA type 2 heeft. "De naarste variant, want hier ga je aan dood." Soufiane praat er nuchter over. Je ziet niet meteen dat hij ziek is. In het kantoor van supermarktmanager André geeft hij een stevige hand.

Soufiane moet zo werken in de Albert Heijn aan het Valkeniersplein in Breda. Hij heeft pretogen en een glimlach die lijkt te blijven plakken op zijn gezicht. "Ik blijf positief en leef met de dag. Ik ga er het beste van maken."

Mijn leven was een groot feest

SCA type 2 is een erfelijke aandoening van het centrale zenuwstelsel. Kort gezegd: Soufiane's kleine hersenen krimpen, waardoor de communicatie tussen zijn zenuwen en spieren steeds slechter wordt. Er zijn geen medicijnen voor, genezing is niet mogelijk.

"Mijn leven was een groot feest, maar dat is veranderd." Soufiane vertelt dat hij het liefst elke woensdag met vrienden gaat voetballen, af en toe een filmpje pakt en gaat stappen. Pas als hij praat, merk je dat er iets is. Het gaat wat langzamer.

Sinds een jaar merkt hij zelf steeds vaker dat hij ziek is. Lopen lijkt door evenwichtsproblemen meer op zwalken en zijn ogen bewegen trager. "Laatst hield een uitsmijter me tegen toen ik met vrienden een café in wilde. Hij dacht dat ik dronken was."

Niet iedereen gelooft het

Soufiane drinkt geen alcohol en legt op zo'n moment uit dat het zijn ziekte is. Niet iedereen gelooft het. Ook sommige klanten bij Albert Heijn niet. "Bij de zelfscankassa moest ik laatst vijf boodschappen controleren. 'Je hoeft niet zo te trillen hoor', zei een klant. Doe maar normaal."

Spierkrampen en trillingen zijn symptomen van de ziekte, hij kan er niks aan doen. Vergelijk het met een lichte vorm van epilepsie, alleen dan constant. "Ik ga geen stennis schoppen als mensen een opmerking maken, ik neem het ze niet kwalijk en loop gewoon weg. Als ze me beter kennen, zouden ze het begrijpen."

Ik heb urenlang gehuild toen ik het hoorde

De eerste klachten krijgt Soufiane twee jaar geleden, na een dag lossen en vakken vullen in de supermarkt. Zijn rugpijn gaat maar niet over. "Mijn huisarts vond dat ik me aanstelde, tot ik vertelde dat mijn vader en zus zijn overleden aan een zenuwaandoening. Hij verwees me meteen door naar het ziekenhuis."

Het is niet te zeggen hoe snel iemand met SCA type 2 overlijdt. Dat kan binnen een paar jaar zijn, maar het kan ook tien jaar duren. Soufiane's vader was 45 toen hij de diagnose kreeg en overleed vijf jaar later. Soufiane was toen acht. Zijn zus kreeg de diagnose bij haar geboorte en is zeven jaar geworden. Twee ooms overleden binnen vijf jaar na hun diagnose.

De bucketlist

"Zodra de arts vertelde dat mijn uitslag positief was, heb ik heel hard gehuild. Urenlang." Zijn broer zit naast hem in de kamer van de arts als hij de uitslag krijgt. "Hij is mijn vader, moeder en vriend ineen. We spraken elkaar moed in. Ik zei tegen hem dat ik de aankomende jaren eruit ga halen wat erin zit." Vandaar die bucketlist. Eén wens is al afgevinkt: een ondernemer uit Breda regelde de parachutesprong.

In augustus gaat hij met zijn broer en moeder mee naar Mekka. Die wens wordt afgevinkt. En die vakantie met vrienden gaat ook lukken. Maar zijn rijbewijs haalt hij waarschijnlijk niet. Door zijn ziekte komt hij niet door de medische keuring. "Ik was al afgekeurd voor ik überhaupt in een lesauto zat." Soufiane ziet zichzelf wel met een scootmobiel door de wijk scheuren, als lopen niet meer gaat. "De aanvraag voor een brommerrijbewijs loopt nog."

Mijn moeder doet alles voor me

Sinds een half jaar merkt hij dat hij weer achteruit gaat. "Dat voetballen hè, voor rennen heb je evenwicht nodig. En controle over de bal heb ik ook al niet meer. Ik hou het soms maar een kwartier vol. Ook tillen moet ik nu laten doen." Maar hij huilt er niet om. Dat doet hij sowieso weinig. Alleen hier, in het kantoor van André, als hij over zijn moeder praat, moet hij een tissue pakken. "Mijn moeder doet alles voor me. Ze zet mijn eten klaar als ik uit werk kom en wacht altijd tot ik thuis ben, ook al is dat pas laat. Ze laat nooit merken dat ze het zwaar heeft, ondanks dat ze haar man en kind heeft verloren."

Zijn moeder trots maken staat dan ook bovenaan de lijst. Daarom gaat hij nog steeds naar school, hij volgt een opleiding tot eerste verkoper. Het is een combinatie van werken en leren, het leerbedrijf is de Albert Heijn. "De meeste jongens van mijn leeftijd zien werken in de supermarkt als bijbaantje. Die maken zich druk om geld en dure kleding. Ik heb het hier naar mijn zin en weet dat gezondheid echt veel belangrijk is dan geld."

Ik maak van iedereen mijn vriend

Soufiane heeft een vast contract voor 20 uur, gekregen van André. Die noemt hij 'zijn werkvader'. Zijn moeder wil hij liever geen slecht nieuws brengen, dus praat hij met André over zijn ziekte, het verloop en wat hij moet doen om school te halen en daarnaast te werken. "Ik werk wat ik kan. Vandaag sta ik ingeroosterd voor vier uur."

Niet alleen in de supermarkt kent iedereen hem, Soufiane is inmiddels een bekende in de wijk het Ginneken. Hij is vaak in het zwembad te vinden, waar hij badmeester speelt. "Natuurlijk ben ik geen badmeester, maar iedereen kent me daar. Mensen komen naar me toe voor een praatje. En als iemand wordt lastiggevallen door een groep jongeren, spreek ik ze erop aan. Ik maak van iedereen mijn vriend."

Minder energie

Soufiane merkt dat mensen vaker naar hem luisteren, waarschijnlijk omdat hij ziek is. "Ik krijg weleens een grote bek als ik jongeren aanspreek op hun gedrag. Vorige week kreeg ik een berichtje: 'Sorry Souf, voor wat ik gedaan heb in het zwembad, ik zal het niet meer doen.' Zie je, ik maak van iedereen mijn vriend."

Het laatste half jaar heeft Soufiane minder energie. Hij is vaker moe. Zijn ogen vallen sneller dicht. Dat is 'goed balen'. "Maar je doet er niks aan." Over de toekomst wil hij het liever niet hebben. "Als mijn tijd is gekomen, dan is mijn tijd gekomen. Ik ben gelukkig met wat ik nu heb. Ik heb een perfecte jeugd gehad en ben omringd met mensen die van me houden. Meer kan ik toch niet wensen?"

---------------------------------------------------------------

RTL nieuws, 30 juni 2019

Euro-ataxia Conferentie 2019

Afgevaardigden van Europese patiënten verenigingen komen één keer per jaar samen om bijgepraat te worden over ataxie door wetenschappers en om de plannen van komend jaar te bespreken. 

In mei dit jaar is het Euro-ataxia congres georganiseerd tegelijk met het wetenschappelijk congres over het Cerebellum (de kleine hersenen)*.

De laatste jaren is er veel onderzoek gedaan naar de functie van de kleine hersenen. Inmiddels is het algemeen bekend dat de kleine hersenen een sleutelrol spelen in het centrale zenuwstelsel en dat de kleine hersenen meer zenuwcellen bevatten dan andere delen van de hersenen. Meer en meer wordt bekend over de kleine hersenen. De kleine hersenen spelen niet alleen een belangrijke rol bij beweging maar ook bij cognitieve functies. Hieronder worden verstaan zaken als begrip, kennis, herinneringen en geheugen, probleem oplossen en informatieverwerking.

Niet-erfelijke ataxie

Professor Marios Hadjivassiliou van de ataxie kliniek in Sheffield heeft een praatje gehouden over niet erfelijke ataxie. Volgens hem wordt ataxie vaak veroorzaakt door gluten intolerantie. De intolerantie hoeft zich niet te uiten in buikpijn en buikloop. Toch kan dit de oorzaak zijn van ataxie. Het lichaam valt dan de hersenen aan via een auto-immuun reactie. Behandeling is een strikt glutenvrij dieet. Binnen de ataxie wereld is er geen consensus over het aantal patiënten waarvan gluten de oorzaak van de ataxie zou zijn.

Wereldwijd ataxie platform

Dr. Julie Greenfield, werkzaam bij ataxia UK, heeft ons bijgepraat over twee ataxie projecten: SCA global en ARCA global. Het gaat over twee wereldwijde projecten op het gebied van dominante ataxie (SCA global)** en recessieve ataxie (ARCA global).

Er zijn meer dan 40 verschillende SCAs bekend en die komen over de hele wereld voor. Ondanks de verschillen tussen de SCAs zijn er ook veel overeenkomsten. Toch weet men eigenlijk niet of er op verschillende plaatsen in de wereld verschillen in de symptomen zijn of in het verloop van de aandoeningen. Het SCA global platform is een flexibel en open platform voor onderzoek met het doel om wereldwijd samen te werken. Het bestuur van de ADCA vereniging heeft aangegeven om lid te worden van dit initiatief.

Elektrische stimulatie van de kleine hersenen

Professor Chris Miall, Universiteit van Birmingham heeft een praatje gehouden over de kleine hersenen met de geweldige titel: "Shocking and Shaking the Cerebellum" (schokken en schudden van de kleine hersenen). Hij doet onderzoek naar het stimuleren van de kleine hersenen. Dit stimuleren kan via een klein elektrisch stroompje of via een stroompje opgewekt door een magneet. De resultaten bij ataxie patiënten zijn goed maar op dit moment nog erg kort durend. Het is wel volkomen veilig en eenvoudig toe te passen. Er wordt veel onderzoek naar gedaan.

Gentherapie

Ook is gesproken over gentherapie voor ataxie. Er zijn twee soorten. Bij de ene soort krijgt een patiënt één injectie en zal dan zijn verdere leven geen behandeling meer nodig hebben. Deze therapie wordt onderzocht bij meerdere aandoeningen. Het nadeel hiervan is dat er misschien ook andere stukjes DNA veranderd kunnen worden op plaatsen die niets met ataxie te maken hebben. Dat kan ernstige gevolgen hebben. Er is nog veel onderzoek nodig. Deze methode zal nog een tijd duren.

De andere methode wordt nu onderzocht bij oa de ziekte van Huntington. Een aandoening die veel overeenkomsten heeft met ataxie. Deze methode maakt gebruik van een vector (transport middel om medicijn naar hersenen te krijgen) die gemaakt is uit een geïnactiveerd virus. Men denkt dat patiënten elke drie maanden een injectie in het ruggenmergvocht nodig hebben. Een risico van het gebruik van een vector die van een virus is gemaakt is dat het lichaam mogelijke antistoffen tegen het virus maakt. Een antistof breekt het virus dan af voor het zijn werk heeft kunnen doen.

Geneesmiddel ontwikkeling

IntraBio houdt zich bezig met het verder ontwikkelen van het geneesmiddel acetyl-DL-leucine. Dit middel is in Frankrijk vrij te verkrijgen voor de indicatie duizeligheid.  De werking bij duizeligheid is niet bewezen en daarom is het middel in de rest van Europa niet verkrijgbaar. Al een aantal jaren wordt onderzoek gedaan naar dit middel en ataxie. De resultaten zijn wisselend. IntraBio wil dit geneesmiddel iets aanpassen zodat het een betere werking heeft bij ataxie. Fase 2 studies zijn begonnen. Ik zal de resultaten in de gaten houden en erover schrijven.

---------------------------------------------------------------------------------------

* 10th Symposium, Society for Research on the Cerebellum and Ataxias, 16-17 mei, Sheffield UK.

** http://www.sca-global.net

Behandeling met een voedingssupplement: SCA38

Onderzoek gepresenteerd op de International Ataxia Research Conferentie in september 2017 en gepubliceerd in een medisch tijdschrift, belicht een behandelingsoptie voor een zeer zeldzame vorm van ataxie.

Wat is de oorzaak van SCA38?

Een team van de Universiteit van Brescia in Italië vond het gen dat SCA38 veroorzaakt in drie Italiaanse families met laat-optredende, langzaam progressieve ataxie. De meeste van deze patiënten hadden ook nystagmus (onwillekeurige oogbewegingen), pes cavus (holle voetzool) en een verminderd reukvermogen. 

Na die ontdekking in 2014 bestudeerde het team de cellulaire mechanismen die de aandoening veroorzaken. De onderzoekers vonden dat SCA38 wordt veroorzaakt door mutaties in een gen genaamd ELOVL5, dat codeert voor een enzym dat meervoudig onverzadigde vetzuren maakt, waaronder docosahexaeenzuur (DHA). Meestal wordt dit enzym in hoge concentraties gevonden, meestal in het cerebellum. In SCA38, echter, wordt de functie van het enzym beïnvloed en kan schadelijk zijn, omdat het de concentratie van DHA verlaagt.

Deze belangrijke ontdekking heeft ertoe geleid dat het team een onderzoek heeft uitgevoerd met 10 van hun SCA38 patiënten, waarbij het effect van het aanvullen van DHA (een voedingssupplement van vetzuren) is getest. De reden voor de studie is tweeledig: ten eerste, om de afname van DHA te compenseren; ten tweede, vanwege het lage DHA-gehalte in SCA38, zijn de niveaus van het ELOVL5 enzym verhoogd. Dit enzym is de gemuteerde, schadelijke versie; daarom zouden toenemende DHA-nivaus de niveaus van het schadelijke gemuteerde  ELOVL5-eiwit moeten verlagen.

Onderzoek geeft positieve resultaten 

Een dubbelblinde en placebogecontroleerde proef van vier maanden werd uitgevoerd bij 10 personen met SCA38 (vijf kregen het supplement, en vijf kregen een placebo). Daarna volgde een periode van 40 weken waarin elke deelnemer het DHA-supplement kreeg. De resultaten toonden een statistisch significante verandering in de ataxie symptomen bij de groep die behandeld werd.  Dit werd gemeten aan de hand van de SARA ataxie-schaal (maar niet de ICARS-schaal), in vergelijking met de placebogroep. De beoordeling met de SARA en ICARS in de 40-weken durende tweede fase toonde aan dat er een statistisch significant verschil was tussen de scores aan het begin en aan het einde van het onderzoek. Vervolgens hebben de onderzoekers via een hersenscan gezien dat de stofwisseling was veranderd na de 40-weken durende behandeling ten opzichte van de baseline.  Er werden geen bijwerkingen gemeld.

Implicaties van de resultaten 

Hoewel het onderzoek zeer klein was, suggereert de afwezigheid van bijwerkingen en het feit dat de behandeling een goedkoop voedingssupplement is dat het lage niveau van DHA compenseert, dat dit voor neurologen een behandelingsoptie zou kunnen zijn om te overwegen voor SCA38 patiënten.

Hoofdonderzoeker, neuroloog Dr. Barbara Borroni, vertelde Ataxia UK: "Alle deelnemers aan het onderzoek hebben ervoor gekozen om de DHA-suppletie na afloop van het onderzoek voort te zetten en we zijn blij met de voortdurende verbetering van hun aandoening. In dit stadium zijn we niet van plan om verder onderzoek te doen, maar we raden patiënten met de diagnose SCA38 aan om onder toezicht van hun neuroloog te worden behandeld met DHA. Door de genetische screening die in sommige ziekenhuizen in Italië wordt uitgevoerd, zijn we nu op de hoogte van twee andere mensen die de diagnose SCA38 hebben gekregen en de behandeling met DHA zijn gestart.

--------------------------------------------------------------------

Ataxia UK magazine, 203, herfst 2018

Gen uitschakeling om ataxie te verlichten

Een nieuwe studie wordt door onderzoekers een game changer voor toekomstige ataxie behandelingen genoemd. De studie laat zien dat de progressie van SCA3 gestopt kan worden.

Spinocerebellaire ataxie type 3 (SCA3) wordt veroorzaakt door een enkele genmutatie. Hierdoor is SCA3 een ideaal onderzoeksonderwerp voor een groep onderzoekers van de Universiteit van Michigan.


In deze preklinische studie is het onderzoekers van de Universiteit van Michigan gelukt om het SCA3 ziekte gen ATXN gedeeltelijk uit te schakelen. De hoeveelheid “verkeerd” eiwit die door de fout in het DNA wordt gemaakt nam enorm af. De techniek die hiervoor wordt gebruikt heet anti-sense technologie.


"Recente vooruitgang in de antisense oligonucleotide technologie bood ons een kans om een therapeutische behandeling voor ataxie te ontwikkelen," zegt mede-eerste auteur Hayley McLoughlin, Ph.D., onderzoeker in de U-M afdeling Neurologie. "We weten nog steeds niet exact hoeveel verkeerd eiwit we moeten wegvangen voordat de ziekte tot stand gebracht wordt, maar we kunnen nu de aandoening aanpakken voordat er al te veel schade is aangericht ", aldus Hayley McLoughlin, onderzoeker bij de afdeling Neurologie.


Na twee behandelingen zijn de muizen volledig hersteld, zegt McLoughlin. Dit is de eerste keer dat een diermodel is genezen door middel van een therapie. De studie kan een belangrijke bijdrage leveren voor de voorbereiding van toekomstige klinische proeven bij de mens.


"Deze bemoedigende resultaten brengen ons een stap dichter bij de ziektevertragende therapie voor deze fatale aandoening", zegt senior auteur Henry Paulson, M.D., Ph.D., een U-M professor in de neurologie en directeur van het Michigan Alzheimer's Disease Center. " 

---------------------------------------------------------------------------
Hayley S. McLoughlin, Lauren R. Moore, Ravi Chopra, Robert Komlo, Megan McKenzie, Kate G. Blumenstein, Hien Zhao, Holly B. Kordasiewicz, Vikram G. Shakkottai, Henry L. Paulson. Oligonucleotide therapy mitigates disease in Spinocerebellar Ataxia Type 3 mice. Annals of Neurology, 2018; DOI: 10.1002/ana.25264

Abnormaal oog knipperen bij SCA3 mutatie dragers

Spinocerebellaire ataxia 3 (SCA3) is een autosomaal dominant erfelijke degeneratieve ziekte. Het pathologische proces begint waarschijnlijk jaren voor de eerste klinische symptomen beginnen.


Om de vroegste stadia van cerebellaire dysfunctie en degeneratie te bestuderen kan een bepaald experiment met oogknipperen worden gebruikt.

Dragers van de SCA3 mutatie die nog geen symptomen vertoonden ondergingen een oogknippertest. Gezonde vrijwilligers dienden als controle groep. De test bestaat uit een geluid via een koptelefoon gevolgd door een pufje in het oog (of stimulatie van de zenuw boven het oog). Het pufje in het oog (of het stroompje op de zenuw) zorgt ervoor dat je onwillekeurig je oog sluit (knippert). De proefpersonen gaan na verloop van tijd, onbewust, het oog al sluiten bij het horen van het geluid.

De dragers van de SCA3 mutatie hadden duidelijk meer moeite met het leren van het sluiten van het oog na een geluid signaal dan de controle groep. Dit wijst erop dat het cerebellum al minder goed functioneert voordat de symptomen zich openbaren. De oogknippertest kan niet gebruikt worden om te voorspellen wanneer de eerste symptomen zich zullen openbaren.

-------------------------------------------------------------------------------

Artikel

Erfelijke ziekte krijgt ’blije Souf’ niet klein

31 augustus 2017, Telegraaf, door Tim van Boxtel


BREDA - Voor Soufiane Elazizi is de officiële start van het amateurvoetbalseizoen komende zondag een bijzonder moment. De 19-jarige Brabander gaat in het vijfde elftal van de Bredase club PCP weer voetballen. Dat terwijl hij vier maanden geleden te horen kreeg dat hij lijdt aan spinocerebellaire ataxie (SCA), een ziekte die eerder al de levens eiste van zijn vader, zus, twee ooms en overgrootvader.


SCA zal zijn leven flink beïnvloeden. Het is een ziekte van de kleine hersenen en ruggenmerg, waarbij zenuwen signalen niet goed doorgeven aan de spieren. Het gevolg is dat de spieren slechter beheersbaar worden. Een medicijn is er nog niet en aan de symptomen van de ziekte kun je overlijden, bijvoorbeeld door verslikking of een longontsteking. Elazizi heeft nu constant last van zijn rug en merkt dat zijn spraak achteruit gaat. De ziekte is erfelijk: als Elazizi kinderen krijgt, is de kans 50 procent dat ook zij SCA hebben.


Elazizi bezocht de dokter acht maanden geleden vanwege hevige rugpijn bij het vakkenvullen, vier maanden later hoorde hij dat het SCA was. „Ik heb de eerste dag gehuild, maar ben snel weer doorgegaan met mijn leven.” Behalve aan zijn wat moeilijkere spraak, merk je aan niets dat Elazizi – die steevast ’blije Souf’ wordt genoemd – ziek is. Hij lacht, voetbalt met zijn vrienden en gaat stappen. Hij put veel kracht uit de instelling van zijn moeder Fatima. „Zij is zó sterk. Zij heeft de rol van beide ouders vervuld, na het overlijden van mijn vader."


Vroeger dacht hij nooit na over de ziekte, hoewel hij door zijn familiegeschiedenis wist dat de kans groot was dat ook hij getroffen zou worden. Hij probeert nu ook niet te veel aan het verloop te denken. „Je weet het toch niet, de een leeft er twee jaar mee, de ander dertig.” Wel vindt hij dat er meer geld moet komen voor onderzoek. „Niet voor mij, ik red me wel, maar voor mensen die er erger aan toe zijn. De ziekte is alleen niet zo bekend, maar duizend mensen in Nederland hebben het.”

Balcontrole

Elazizi weigert thuis te zitten met een uitkering. „Ik zit achter de kassa bij de Albert Heijn en ga nog naar het mbo. Ik wil werken voor mijn geld, lekker bezig zijn, tussen de mensen.”

De Bredanaar geniet vooral wanneer hij met zijn vrienden bij PCP is. „Ik ben grensrechter bij het eerste team, zodat ze daarvoor niet steeds een speler die op de bank zit hoeven te vragen. Daarnaast ga ik dit jaar zelf dus ook weer voetballen.” Hij verwacht weinig problemen. „De eerste training ging goed, alleen de balcontrole is soms wat lastig doordat mijn evenwicht is verstoord.”


Over de toekomst denkt hij niet te veel na. „Het zit altijd wel in mijn achterhoofd dat het zomaar opeens afgelopen kan zijn, maar ik denk altijd: we zien wel. Morgen is toch niet beloofd.”

IntraBio krijgt de weesgeneesmiddelen status voor behandeling van spinocerebellaire ataxie van de FDA

Maandag 10 december 2018


IntraBio Inc. is een biofarmaceutisch bedrijf dat nieuwe therapieën ontwikkelt voor zeldzame ("weesgeneesmiddelen") en veel voorkomende neurodegeneratieve aandoeningen. IntraBio heeft aangekondigd dat de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) de weesgeneesmiddelen status heeft toegekend aan hun geneesmiddel (IB1000s) voor de behandeling van spinocerebellaire ataxie (SCA).


Deze status was al eerder toegekend in Europa voor IB1000s voor de behandeling van SCA.


De weesgeneesmiddelen status zal de ontwikkeling van het medicijn versnellen. Men hoopt in klinische trials aan te tonen dat het middel de symptomen van ataxie vermindert en de zenuwen beschermt.


"De inspanningen van IntraBio om een behandeling voor ataxie te zoeken is hard nodig voor patiënten met ataxie", aldus Susan Perlman, medisch directeur van de National Ataxia Foundation (onze zusterorganisatie in Amerika). "


IB1000s is bestudeerd in 175 patiënten. De patiënten kregen het middel voorgeschreven via het compassionate use programma. Dit betekent dat het middel nog niet is geregistreerd voor de specifieke aandoening maar dat er sterke aanwijzingen zijn dat het middel wel een positieve werking heeft. De resultaten van de studie met 175 patiënten vormen de basis om verder onderzoek te doen naar de behandeling van 18 indicaties waaronder ataxie.


Er worden klinische trials gepland in meerdere landen.
----------------------------------------------------------------------

Persbericht

SCA48 – een nieuw type dominante ataxie

SCA48 wordt gekenmerkt door vroege cognitieve problemen en het ontwikkelen van ataxie op een latere leeftijd.

STUB1 gen

Een onderzoek beschrijft een familie met ataxie die meer dan 10 jaar werd gevolgd. De familie onderging regelmatig neurologische en neuropsychologische onderzoeken. Ook vond er een DNA onderzoek plaats waarbij alle bekende genen werden bekeken.


Zes patiënten ontwikkelden ataxie met cognitieve problemen. Bij drie patiënten die nog geen symptomen vertoonden kon al een verschrompeling van de kleine hersenen aangetoond worden. Vooral in de gebieden die betrokken zijn bij cognitie en emotie. Dit suggereert dat neurodegeneratie al begint voordat de symptomen van ataxie zich openbaren.


De mutatie werd gevonden in het STUB1 gen.

-------------------------------------------------------------------------------
Artikel

uniQure - gentherapie voor SCA3 in de pijplijn

19 november 2018


Lexington (MA, USA) en Amsterdam (Nederland)

uniQure NV, een toonaangevend bedrijf in gentherapie kondigde vandaag, tijdens de Onderzoek- en Ontwikkelingsdag in New York City, de uitbreiding aan van zijn onderzoekspijplijn met een nieuwe AAV-gentherapiebenadering voor de behandeling van onder andere Spinocerebellaire Ataxia Type 3 (SCA3).

Gentherapie is een medische behandeling die de genetische code, ook wel bekend als DNA, kan aanpassen. De genetische code is het bouwplan voor de eiwitten in het lichaam. Als er een foutje in een stukje van de genetische code zit, dan wordt het bijbehorende eiwit niet of niet goed aangemaakt. Dit geeft problemen.

In een studie met menselijke zenuwcellen die verkregen zijn vanuit stamcellen werd aangetoond dat AMT-150 het verkeerde eiwit (ataxin-3) met 65% verminderde zonder ongewenste neven effecten. 

Ook bij muizen met SCA3 werd aangetoond dat na één toediening van AMT-150, de hoeveelheid verkeerd eiwit verminderde met 65% in de hersenstam. 

Preklinische studies geven aan dat het mogelijk is om met een enkele toediening van AMT-150 een langdurig effect te krijgen. Dit effect is zelfs te meten in de meest aangedane delen van de hersenen. AMT-150 lijkt ook veilig te zijn. 

Op dit moment wordt de veiligheid nog verder getest in grotere dieren. 

-------------------------------------------------------------------------

uniQure

Hoe progressie van SCA te meten?

Als er nieuwe therapieën voor SCA ontwikkeld worden, wordt het steeds belangrijker om de voortgang van de aandoening zeer nauwkeurig te meten. Nu worden vaak de klinische scores van gemeten met behulp van de SARA schaal om de progressie van ataxie te bepalen.  Deze SARA schaal is niet heel nauwkeurig. De uitkomst kan beïnvloed worden door allerlei factoren zoals vermoeidheid of het soort schoenen. De SARA schaal kan ook niet gebruikt worden bij patiënten die nog geen of heel weinig symptomen vertonen.

Als de progressie van de aandoening precies gemeten kan worden, is het makkelijker in een klinische trial om aan te tonen een therapie werkt. Ook is het dan mogelijk om een klinische trial te doen met minder patiënten.

Onderzoek

In een onderzoek zijn 57 patienten met SCA1, SCA2, SCA3 en SCA7 gedurende 24 maanden gevolgd. Als controle zijn 24 gezonde vrijwilligers van dezelfde leeftijd, geslacht en gewicht gevolgd.

Bij alle deelnemers werd de SARA schaal gemeten en werd het volume van de aangedane hersendelen bepaald.

Resultaat

Het meten van het volume van de hersendelen levert een nauwkeuriger resultaat dan de klinische SARA score. Via een volume bepalingsmetode (FBA) konden zelfs microstructurele veranderingen gezien worden.

Conclusie

De onderzoekers pleiten er dan ook voor om deze methode als biomarker te gebruiken om de progressie van ataxie te bepalen.

----------------------------------------------------------------------------------------
Autosomal dominant cerebellar ataxias: Imaging biomarkers with high effect sizes, Isaac M. Adanyeguh et al., Neuroimage Clin. 2018; 19: 858–867.
Published online 2018 Jun 14. doi:  10.1016/j.nicl.2018.06.011

Antisense technologie herstelt het zicht in een muismodel van SCA7

Spinocerebellaire ataxie type 7 (SCA7) wordt veroorzaakt door een mutatie in het ATAXIN-7 gen. SCA7 wordt gekenmerkt door stoornissen in coördinatie, evenwicht en spraak en degeneratie van het netvlies. De aantasting van het netvlies resulteert uiteindelijk in volledige blindheid.


Niu et al. ontwikkelde een strategie voor de behandeling van visuele beperkingen in SCA7 door remming van het gemuteerde Ataxin-7 in de retina met behulp van antisense oligonucleotiden (ASO's).


Om uit te leggen hoe deze methode werkt begin ik bij onze genen. Genen bestaan uit een chemische code, DNA, dat de informatie bevat hoe onze cellen moeten functioneren. Deze informatie maakt eiwitten. Eiwitten zijn bouwstenen die nodig zijn voor onze cellen. Anders kunnen zij hun werk niet doen. Bij SCA7 is het DNA te lang. Hierdoor wordt er een verkeerd eiwit gemaakt waardoor de cel zijn werk niet goed kan doen. Antisense oligonucleotiden zijn kleine stukjes DNA die het verkeerde stukje DNA blokkeren zodat er geen fout eiwit gemaakt wordt door de cel.

Een injectie in het oog met de antisense oligonucleotiden (ASO's) verminderde de aanmaak van de verkeerde eiwitten in het netvlies en verbeterde het gezichtsvermogen in een muismodel.


De resultaten suggereren dat ASO's gericht op ATAXIN-7 mogelijk effectief zijn bij de behandeling van retinale degeneratie bij patiënten met SCA7.

------------------------------------------------------------------------------------------

Artikel

Slaap apneu in ziekte van Machado-Joseph (SCA3)

Machado-Joseph disease (MJD) of spinocerebellaire ataxie type 3 (SCA3) is het meest voorkomende type van autosomaal dominante spinocerebellaire ataxie (SCA). Slaapstoornissen zijn beschreven als frequente niet-motorische symptomen bij MJD. Dit gaat duidelijk samen met een verslechtering van de kwaliteit van leven. Er zijn echter weinig studies die de frequentie en kenmerken van slaapapneu bij MJD hebben geëvalueerd.

Wat is slaapapneu?

Een ademstilstand tijdens de slaap wordt slaapapneu genoemd. Daar is niks mis mee als het niet te lang duurt en niet te vaak voorkomt. Doordat het lichaam dan te weinig zuurstof krijgt, zorgt het er zelf voor dat u het signaal krijgt om wakker te worden. Wanneer een apneu te vaak voorkomt, heeft dit tot gevolg dat uw slaap verstoord kan zijn waardoor gezondheidsklachten kunnen ontstaan.


Apneus kunnen optreden doordat uw spieren tijdens de slaap ontspannen, waardoor de tong en zachte delen in de keel de ademhaling blokkeren. Dit wordt een obstructief slaapapneu syndroom genoemd. 

Studie

Deze studie analyseerde hoe vaak slaapapneu voorkomt bij 47 patiënten met MJD middels een slaaponderzoek. Klinische variabelen zoals leeftijd, leeftijd bij aanvang van de symptomen, duur van de symptomen (op het moment van evaluatie), bodyindex-massa, ernst van de ataxie symptomen (SARA schaal) en CAG herhalingslengte werden vergeleken met bevindingen van het slaaponderzoek.

Vierendertig procent van de MJD-patiënten had obstructief slaapapneu syndroom en 42,5% was overmatig slaperig overdag. Er waren geen verschillen met betrekking tot de ernst van ataxie, CAG-herhalingslengte of andere klinische variabelen. 

Conclusie 

Patiënten met MJD hebben een hoge frequentie van obstructieve slaapapneu en deze slaapstoornis is niet gecorreleerd aan de ernst van ataxie, CAG-herhalingslengte of andere klinische variabelen.

-----------------------------------------------------------------------------------------

Sleep apnea in Machado-Joseph disease: a clinical and polysomnographic evaluation, Sleep Med. 2018 Apr 25;48:23-26. doi: 10.1016/j.sleep.2018.04.002. [Epub ahead of print]

2018 Ross prijs in moleculaire geneeskunde voor ataxie onderzoeker

De Ross prijs 2018 in moleculaire geneeskunde wordt toegekend aan Dr. Huda Y. Zoghbi voor haar onderzoek naar de genetische en moleculaire basis van Rett-syndroom en spinocerebellaire ataxie. Hierdoor worden nieuwe therapeutische strategieën voor deze aandoeningen mogelijk. Aangevuld met fundamentele studies in neurologische ontwikkeling, blijft Dr. Zoghbi de complexe moleculaire processen bestuderen die het ontstaan van enkele van de meest verwoestende neurologische aandoeningen veroorzaken.


De Ross Prize in Molecular Medicine werd ingesteld in samenwerking met het Feinstein Institute voor medisch onderzoek en moleculaire geneeskunde om biomedische wetenschappers te eren wiens ontdekkingen de manier waarop de geneeskunde wordt toegepast, hebben veranderd. De winnaars zijn onderzoekers die een significante invloed hebben gehad op het begrijpen van het ontstaan en/of behandeling van menselijke ziekten. Bovendien wordt verwacht dat ze grote vooruitgang zullen blijven boeken in het algemene veld van de moleculaire geneeskunde.

Op precies dezelfde dag in 1993 ontdekten Dr. Huda Zoghbi en Dr. Harry Orr onafhankelijk van elkaar de mutatie die verantwoordelijk is voor SCA1. De mutatie was een herhaling van een stukje DNA. De verlenging van dit stukje DNA is verantwoordelijk voor de productie van een eiwit dat te lang is waardoor dit eiwit niet goed in zijn uiteindelijke vorm vouwt maar klontert. 

---------------------------------------------------------------------------
The New York Academy of Sciences

Cadent Therapeutics start fase 1 studie

Op 12 maart 2018 heeft Cadent Therapeutics bekend gemaakt dat zij een fase 1 klinische studie gaan starten voor de mogelijke behandeling van spinocerebellaire ataxie, tremor en schizofrenie.

Bij de aandoening ataxie worden de signalen in de kleine hersenen tussen de zenuwcellen minder goed doorgegeven. Signalen bestaan uit een elektrisch stroompje. Bij ataxie is het ritme van de elektrische stroom verstoord. Dit veroorzaakt problemen met motoriek en met evenwicht.

Met behulp van CAD-1883 hoopt het bedrijf dat het ritme van de zenuwsignalen verbetert.

CAD-1883 zorgt ervoor dat de calcium gevoeligheid van de kanalen in de celwand verandert. Hierdoor zal de kalium-stroom bij lagere calcium concentraties gaan stromen waardoor het ritme van de overdracht herstelt wordt.

-------------------------------------------------------------------------------------

Nieuwsbericht

Ionis en Biogen gaan samenwerken op gebied van ontwikkeling van medicijnen voor neurologische aandoeningen

Op 5 juni 2018 hebben Ionis en Biogen aangekondigd om nauw te gaan samenwerken bij het ontwikkelen van antisense geneesmiddelen voor een groot aantal neurologische aandoeningen. Het gaat om een samenwerkingsverband van 10 jaar.

Zowel Ionis als Biogen zijn experts op het gebied van neurowetenschappelijk onderzoek en medicijn ontwikkeling. Ionis is leider op het gebied van antisense therapieën. Ionis en Biogen hebben samen SPINRANZA ontwikkeld. Het eerste en enige goedgekeurde behandeling voor patiënten met spinale spieratrofie (SMA).

De bedrijven zijn van plan om zich te richten op een aantal neurologische aandoeningen waarvoor nog geen behandeling bestaat zoals dementie, neuromusculaire aandoeningen (ataxie), bewegingsstoornissen, neuropsychiatrie en ziekten van het binnenoor etc.


Antisense geneesmiddelen zijn korte synthetische stukjes DNA die binden aan het foutieve stukje gen. Door de binding aan het foute stukje DNA wordt er geen fout eiwit meer geproduceerd door de cel en zal de zenuwcel overleven.

--------------------------------------------------------------------------------------

Persbericht

Ataxie patiënten hebben geen baat bij extra gewichten

Ataxie patiënten hebben geen baat bij extra gewichten om bewegingen nauwkeuriger uit te voeren.

Patiënten met ataxie worden soms behandeld door gewichten aan te brengen aan de ledematen. Het idee is dat gewichten de beweging preciezer maken met minder fouten. Deze behandeling wordt toegepast ondanks dat er maar weinig onderzoek naar is gedaan.



In een recente studie werden ataxie patiënten uitgedaagd om naar een punt te reiken terwijl er een gewicht aan de arm of aan het been was bevestigd. De nauwkeurigheid van de beweging werd met verschillende gewichten getest. 

De beweging was preciezer als er maar één gewricht bij was betrokken, alleen de elleboog of alleen de schouder. Maar zo gauw er een beweging werd gemaakt waar meer gewrichten, zoals bijvoorbeeld de schouder en elleboog, bij betrokken waren dan verergerde de onnauwkeurigheid van de beweging zich. 

De uitkomst van deze studie roept vragen op over de voordelen van het toevoegen van lichaamsgewichten als een therapie om de effecten van de coördinatie stoornis te verminderen bij ataxie patiënten.

-----------------------------------------------------------------------------------------

Patients with Cerebellar Ataxia Do Not Benefit from Limb Weights, Zimmet, A.M., Cowan, N.J. & Bastian, A.J. Cerebellum (2018). https://doi.org/10.1007/s12311-018-0962-1

Filmpje ataxie

De ataxie commercial "Baby and me" probeert uit te beelden hoe het is om te leven met de aandoening ataxie.

De ontwerpers maken gebruik van schokkende beelden. Ook de muziek helpt mee ataxie uit te leggen.

Elektrische stimulatie van de kleine hersenen als behandeling voor SCA3

Spinocerebellaire ataxie type 3 (SCA3) behoort tot een groep erfelijke ziekten van het centrale zenuwstelsel. Hierbij zijn vooral de kleine hersenen (het cerebellum) aangedaan. Symptomen kunnen per patiënt verschillen, maar bewegingsstoornissen staan op de voorgrond. Het belangrijkste probleem is dat SCA3, en ook andere vormen van ataxie, niet behandelbaar zijn. Er zijn spannende ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van gentherapie, maar op dit moment kunnen we alleen proberen de symptomen te verlichten. En zelfs daarvoor zijn er weinig behandelopties die berusten op goed wetenschappelijk onderzoek. Het progressieve karakter van de ziekte en de aard van de verschijnselen hebben een flinke impact op het leven van de patiënt en zijn/haar naasten.


In deze studie wordt onderzocht of elektrische stimulatie van de kleine hersenen, toegediend met elektrodes op de hoofdhuid met een techniek die TDCS (transcraniële direct current stimulatie) heet, een manier is om de symptomen van de ziekte SCA3 te bestrijden. Wanneer een goed effect gevonden wordt, dan zou deze techniek deel kunnen worden van de revalidatiebehandeling voor SCA3 en ook andere ataxieën, en wordt verder onderzoek naar deze behandeltechniek aangemoedigd.


Deze studie wordt gefinancierd vanuit het Brugling Fonds, een Fonds dat zich ten doel heeft gesteld onderzoek te financieren naar de ziekte SCA3. De studie wordt geleid door Dr. B. van de Warrenburg van het Radboud UMC.

------------------------------------------------------------------------------ 

Hersenstichting

READISCA - onderzoek SCA1 of SCA3

In Amerika is de READISCA studie gestart. De studie wordt in 18 verschillende locaties in Amerika uitgevoerd.

De studie is opgezet om een groep patiënten te identificeren voor klinische studies in de nabije toekomst. Binnen 5 jaar worden de eerste klinische studies verwacht. Het is dus geen studie waarin een behandeling getest wordt.

De READISCA studie roept patiënten met de diagnose SCA1 of SCA3 op om zich te melden. Er worden deelnemers gezocht die nog geen symptomen of milde symptomen hebben. Ook eerstegraads verwanten van patiënten zonder de diagnose van SCA1 of SCA3 kunnen deelnemen.

Het onderzoek duurt ongeveer een halve dag. Dit onderzoek zal gedurende 5 jaar elk jaar herhaald worden.

Onderzoek

Bij het eerste onderzoek zal er bloed afgenomen worden om via DNA de genetische diagnose te bevestigen.

Ook zal er gevraagd worden om ruggenmergvloeistof af te staan. Dit is heel belangrijk voor het ontwikkelen van nieuwe medicijnen voor SCA.

Op de locaties Boston, Baltimore, Minneapolis en Gainesville worden de deelnemers gevraagd een MRI te laten maken van de hersenen. Bij dit onderzoek worden met behulp van een magneetveld en korte radiogolven bepaalde signalen in het lichaam opgewekt. Die signalen worden door een computer verwerkt tot een beeld.